مکعب سه بعدی روبیک نخستین بار در سال 1974 میلادی برابر با 1353 خورشیدی توسط یک استاد معماری مجار با نام ارنو روبیک طراحی و ساخته شد. این مکعب در آغاز برای درک بهتر فضاهای سه بعدی طراحی شد، اما محبوبیت این فکرافزار جادویی به سرعت مرزهای جهان را درنوردید.
سال 1977 خیابانها هنوز پر بود از فولکسواگنهای بیتلی و شورلتهای پهن. بهای بنزین کمکم در شرف انفجار بود، اما هنوز میتوانستید باک ماشینتان را با هزینهای کمتر از یک دلار پر کنید.
جنبشهای موسیقی «پانک» و «موج نو» تازه داشتند ظهور میکردند، اما هنوز بیشتر مردم شلوارهای پاچه گشاد میپوشیدند و زندگیهای هیپیوار و سادهای داشتند. بیشترین چیزی که از آنتنهای رادیویی پخش میشد، موسیقی دیسکو بود و فولکراک نرم و هویراک و پانک. انقلاب بزرگ دیجیتال آغاز شده بود و مردم داشتند نخستین رایانههای خانگی خود را از فروشگاهها خریداری میکردند.
افزون بر آن چه گفتیم، «روبیک» هم بود؛ «مکعب روبیک». این پدیدهای بود که خیلی زود روی محبوبیت Pet Rock سایه انداخت و سرگرمیهای دیگر را هم به حاشیهها راند. تنها یکی از بچّههای کلاس هندسه بود که همیشه میتوانست در اندک زمانی از پس این معما برآید، و بقیه ی دوستان همیشه از حل آن ناکام میماندند. ولی جدا کردن قطعههای مکعب و یا کندن برچسبهای رنگی و جابجا کردن آنها وقت زیادی نمیگرفت (در واقع، بستههای برچسبهای رنگی روبیک هم برای آنهایی که میخواستند تا معما را به این روش حل کنند در فروشگاهها عرضه میشد!)
در آن روزگار بیغمی، شاید هیچکدام از آن آدم بزرگهای مغرور فکرش را هم نمیکردند که روزی فرا میرسد که یک کودک چهار ساله هم بتواند مکعب روبیک کلاسیک (3x3x3) را تنها در مدت زمان یک دقیقه و 28 ثانیه رمزگشایی کند!
باری، این رویداد سی سال پس از تولد مکعب روبیک، اینک در مسابقات اینترکشورال روبیک در بوداپست، پایتخت مجارستان رخ میدهد: مسابقه ای که هر سال این مکعب جادویی را به زادگاه خود بازمیگرداند. در دورهای از این مسابقات، شرکتکنندگانی از کشورهای فرانسه، آمریکا، کره، انگلستان، ژاپن، کانادا، مجارستان، هلند، لهستان و غیره حضور داشتند. این کودک چهار ساله هم درست مانند آن همشاگردی زنگ هندسه در روزگاران بیغمی، شیفته این سرگرمی پیچیده بود و دوست داشت تا مسئله را به شکل سه بعدی و نه روی کاغذ حل کند.
افزون بر این کودک چهار ساله، خردسالان دیگری نیز در این دوره از مسابقات روبیک رکوردهای شگفتانگیز دیگری را به ثبت رساندند که از آن جملهاند: کودک شش سالهای که مکعب 3x3x3 را در کمتر از 42 ثانیه رمزگشایی کرد؛ و یا کودک دوازده سالهای که با چشمهای بسته توانست تا مکعب کلاسیک را در زمانی کمتر از دو دقیقه و 42 ثانیه حل کند. البته، گمان نکنید که این مسابقات تنها برای کودکان برگزار میشود؛ پیرترین شرکتکننده این مسابقات، مردی 78 ساله بود که توانست مکعب کلاسیک را تنها در کمتر از دو دقیقه و 57 ثانیه حل کند. در یکی از این مسابقات، شرکتکنندهای توانست در حرکتی نمایشی، مکعب را تنها با بهکارگیری یک دست خود رمزگشایی کند.
:::.. آغاز موج روبیک
در میانه دهه 1970، پروفسور ارنو روبیک (Erno Rubik) مکعب خود را در کشور مجارستان اختراع کرد. فکرافزار کلاسیک روبیک نخستین بار در سال 1977 میلادی در زادگاه خود به تولید انبوه رسید و به پارهای از کشورهای دنیا نیز صادر شد. این سرگرمی تا سال 1980 به سواحل آمریکای شمالی راه نیافت، اما در این سال یکباره در این کشور به محبوبیتی همگانی دست یافت و حتی توجه بسیاری از علموران حوزههای گوناگون دانشگاهی را نیز به خود جلب کرد.
این مکعب نخست به شکل 3x3x3 تولید شد، ولی امروزه گونههای دیگری از آن مثل روبیک جیبی 2x2x2، انتقام روبیک 4x4x4، مکعب پروفسور5x5x5، مکعبهای تصویری، جادوی روبیک و مار روبیک نیز در کارگاه فکرافزارسازی روبیک ساخته میشود. امروز جنجالیترین فکرافزار روبیک، مکعب الکترونیکی نام دارد که به منظور گیراتر کردنش از بازیهای نور و افکتهای صوتی نیز بهره گرفته شده است.
اگر تاکنون نتوانستهاید مکعب روبیک را رمزگشایی کنید، بهتر است دوباره تلاش کنید. بیشک به اندازه کافی فکر نکردهاید، چراکه روشهای بسیاری برای رمزگشایی مکعب وجود دارد. بر پایه آمار دقیق، بیشاز 43 میلیون میلیارد (43252003274489856000) وضعیت ممکن برای مکعب کلاسیک 3x3x3 وجود دارد و از آن میان، تنها یک وضعیت است که نشان میدهد مکعب شما رمزگشایی شده و روی هر کدام از شش سطح آن یک رنگ مشخص دیده میشود. گفتنی است که در سال 1994، "ملیندا گرین"، "دان هچ" و "جی برکنیلت" موفق شدند مدلی چهار بعدی از مکعب روبیک 3×3×3×3 را با نام MagicCube4D طراحی کردند که شمار چیدمانهای ممکن برای آن بیش از شمار اتمهای شناخته شده در کیهان است. تا سال 2007 تنها 55 نفر در سراسر جهان توانستهاند این مکعب را رمزگشایی کنند.
اینک به سراغ مکعب تان بروید و یک بار دیگر امتحانش کنید؛ به ویژه اگر دهه 1970 میلادی (1350خورشیدی) را تجربه کردهاید. حتی برای برانگیختن احساس نوستالژی هم که شده، ارزشش را خواهد داشت!
